Historia architektury

Po krótkim omówieniu rozwoju badań budownictwa obronnego należy rozpatrzyć zagadnienia związane z nazewnictwem. Przede wszystkim trzeba wziąć pod uwagę, że słownictwo nasze w zakresie historii architektury zostało ukształtowane dopiero w drugiej połowie XIX wieku. Niejednokrotnie odnosi się wrażenie, że słownictwo to ma charakter umowny i nie jest ścisłe, a tym samym z jednej strony pozwala na swobodne interpretowanie, z drugiej zaś nieraz utrudnia jednoznaczne określenie zjawisk. Nie znamy słownictwa używanego przez ludzi budujących w średniowieczu grody i zamki. Do naszych czasów przetrwały nieliczne dawne terminy, jesteśmy więc zmuszeni do wprowadzania nowych, aby dokładnie przedstawić te wszystkie zjawiska, które obserwujemy w historii architektury obronnej.

Terminem „zamek" zastąpiono w XV wieku używane przedtem słowo „gród", które ma dziś ogólniejsze znaczenie. Stare polskie słowo „gród", znajdujące swoje odpowiedniki w pomorskich „gardach" i ruskich „gradach", jest pochodzenia słowiańskiego i oznacza warowne miejsce przeznaczone do celów obronnych i na mieszkanie, otoczone czy też ogrodzone wałami, fosami lub umocnieniami drewnianymi. Termin ten łączy się wyraźnie z pojęciem ogrodzenia wybranego miejsca różnymi środkami: od najbardziej prymitywnych, jak wały, palisady i fosy, aż do konstrukcji o skomplikowanym układzie elementów drewnianych, na przykład w postaci dużych umocnień o konstrukcji izbicowej, przekładkowej lub rusztowej.